အင်ဒိုနီးရှားနိုင်ငံရှိ လူမှုအဖွဲ့အစည်းများသည် မြန်မာသမ္မတ မင်းအောင်လှိုင် (Min Aung Hlaing) ကို ရိုဟင်ဂျာ လူမျိုးများအပေါ် လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှု (Genocide) ကျူးလွန်ခဲ့ကြောင်း စွပ်စွဲကာ အမှုတင်သွင်းခဲ့ကြသည်။
တိုင်ကြားမှုကို ရိုဟင်ဂျာအခွင့်အရေးလှုပ်ရှားသူ ယာစ်မင်း အုလ္လာ (Yasmin Ullah) နှင့် အင်ဒိုနီးရှားအများပြည်သူအဖွဲ့ဝင်များက တနင်္လာနေ့တွင် အင်ဒိုနီးရှား ရှေ့နေချုပ်ရုံးသို့ တင်သွင်းခဲ့သည်။ ထိုအဖွဲ့တွင် အင်ဒိုနီးရှား၏ အကြီးဆုံး အစ္စလာမ်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုဖြစ်သော မူဟာမတ်ဒီယာ(Muhammadiyah) ၏ ဥက္ကဋ္ဌနှင့် အရင် ရှေ့နေချုပ်တစ်ဦးလည်း ပါဝင်ကြသည်။
တိုင်ကြားသူများ၏ ထုတ်ပြန်ချက်အရ ရိုဟင်ဂျာများကို အင်အားသုံးနေရာပြောင်းရွှေ့ခိုင်းခြင်း၊ သတ်ဖြတ်ခြင်းနှင့် အခြား အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် ပတ်သက်သည့် သက်သေများကို တင်ပြသွားမည်ဖြစ်ကြောင်း သိရသည်။ ထိုအမှုကို အင်ဒိုနီးရှား ဥပဒေအာဏာပိုင်များက လက်ခံထားပြီး နိုင်ငံ၏ ဥပဒေသစ်အောက်တွင် ပထမဆုံး လက်ခံသော အမှုဖြစ်ကြောင်း ဆိုသည်။
ယာစ်မင်း အုလ္လာ (Yasmin Ullah) က “ဤအမှုသည် ဥပဒေသစ်အောက်တွင် တရားဝင် လက်ခံခံရသော ပထမဆုံး အမှုဖြစ်ပြီး ရိုဟင်ဂျာများအတွက် တရားမျှတမှုရရှိရန် အရေးကြီးသော ခြေလှမ်းတစ်ခုဖြစ်သည်” ဟု ပြောကြားခဲ့သည်။
ဥပဒေဆိုင်ရာ အခြေခံနှင့် ဒေသဆိုင်ရာ အကျိုးသက်ရောက်မှု
အမှုသည် ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာတရားစီရင်ပိုင်ခွင့် (Universal Jurisdiction) ဟုခေါ်သော အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ ဥပဒေသဘောတရားကို အခြေခံထားပြီး လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုကဲ့သို့ အရေးကြီးသော ပြစ်မှုများကို နိုင်ငံအတွင်း သို့မဟုတ် နိုင်ငံပြင်ပ ဖြစ်ပွားခဲ့သည်ဖြစ်စေ တရားစွဲဆိုနိုင်သည်။
အင်ဒိုနီးရှားသည် အရှေ့တောင်အာရှနိုင်ငံများအသင်း (Association of Southeast Asian Nations (ASEAN) ၏ ဗဟိုရုံးတည်ရှိရာနိုင်ငံဖြစ်ပြီး ၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံနှင့် ပတ်သက်၍ ဖိအားများ တိုးလာနေသည်။
ကမ္ဘာ့အကြီးဆုံး မွတ်စလင်အများစုနိုင်ငံအနေဖြင့် အင်ဒိုနီးရှားသည် မြန်မာနိုင်ငံတွင် နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းမှုမှ ထွက်ပြေးလာသူများ သို့မဟုတ် ပြည့်ကျပ်နေသော စခန်းများမှ ပင်လယ်ရေကြောင်းမှ ထွက်ခွာလာသော ရိုဟင်ဂျာဒုက္ခသည်များအတွက် ဦးတည်ရာတစ်ခုလည်း ဖြစ်လာခဲ့သည်။
စွပ်စွဲချက်များ၏ နောက်ခံ
၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစစ်တပ်သည် ရိုဟင်ဂျာများအပေါ် စစ်ဆင်ရေးတစ်ရပ် ဆောင်ရွက်ခဲ့ပြီး လူဦးရေ ၇၃၀,၀၀၀ ကျော်ကို ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ် (Bangladesh) သို့ ထွက်ပြေးခိုလှုံစေခဲ့သည်။ ထွက်ပြေးသူများက သတ်ဖြတ်မှုများ၊ လိင်အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် ရွာများမီးရှို့ဖျက်ဆီးမှုများကို သက်သေပြောကြားခဲ့ကြသည်။
ထို့ပြင် ဂမ်ဘီယာ (Gambia) သည် မြန်မာနိုင်ငံကိုအပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး (International Court of Justice) တွင် လူမျိုးတုန်းသတ်ဖြတ်မှုဖြင့် တရားစွဲဆိုထားပြီး အမှုဆက်လက်စစ်ဆေးနေဆဲ ဖြစ်သည်။
မြန်မာအစိုးရဘက်မှ အဆိုပါ စွပ်စွဲချက်များကို အမြဲတမ်း ပယ်ချထားသည်။
အာဏာတည်ငြိမ်မှု
မင်းအောင်လှိုင်သည် မကြာသေးမီက ကျင်းပခဲ့သော ရွေးကောက်ပွဲများအပြီး သမ္မတအဖြစ် ရွေးချယ်ခံရပြီး အာဏာကို ပိုမို တည်ငြိမ်စေခဲ့သည်။ သို့သော် အဆိုပါ ရွေးကောက်ပွဲများကို အနောက်နိုင်ငံများက ယုံကြည်စိတ်ချရမှုမရှိကြောင်း ဝေဖန်ထားသည်။
၂၀၂၁ ခုနှစ် စစ်အာဏာသိမ်းမှုနောက်ပိုင်း မြန်မာနိုင်ငံတွင် ဆန္ဒပြမှုများ၊ လက်နက်ကိုင်တော်လှန်ရေးများနှင့် လူမှုရေးအကျပ်အတည်းများ ဆက်လက်ဖြစ်ပွားနေသည်။
