၂၀၁၇ လူမျိုးစုသုတ်သင်မှုနောက်ခံတွင် မောင်နာမာကျေးရွာရှိ ရိုဟင်ဂျာပိုင် မြေယာများပေါ် အခြေချတည်ဆောက်မှုများ တိုးချဲ့လာသဖြင့် ပိုင်ဆိုင်ခွင့်နှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး အနာဂတ်အပေါ် စိုးရိမ်မှုမြင့်တက်

၂၀၁၇ ခုနှစ်တွင် မြန်မာစစ်တပ်၏ စစ်ဆင်ရေးကြောင့် ဘင်္ဂလားဒေ့ရှ်နိုင်ငံသို့ အစုလိုက်အပြုံလိုက် ထွက်ပြေးခိုလှုံခဲ့ရသည့် မောင်တောမြို့နယ်၊ မောင်နာမာကျေးရွာမှ ရိုဟင်ဂျာများ၏ မူလပိုင် မြေယာများပေါ်တွင် ရခိုင် တပ်တော် (Arakan Army) အဖွဲ့က ရခိုင်အိမ်ရာအသစ်များ တည်ဆောက်နေကြောင်း ဒေသခံရင်းမြစ်များက KPN သို့ ပြောကြားသည်။

၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း တပ်မတော် (Tatmadaw) ၏ စစ်ဆင်ရေးများအပြီး မောင်နာမာအပါအဝင် မောင်တောနှင့် ဘူးသီးတောင်မြို့နယ်များရှိ ရိုဟင်ဂျာကျေးရွာများမှာ လူမရှိဘဲ လွတ်လပ်သွားခဲ့သည်။ ထိုအချိန်မှစ၍ ကျေးရွာများနှင့် စိုက်ပျိုးမြေများသည် စစ်ကောင်စီထိန်းချုပ်မှုအောက်တွင် ရှိခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းတွင် AA/ULA ထိန်းချုပ်မှုသို့ ပြောင်းလဲသွားခဲ့သည်။

ဒေသခံရင်းမြစ်များအဆိုအရ ၂၀၂၄ ခုနှစ်တစ်လျှောက် မောင်နာမာကျေးရွာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ရိုဟင်ဂျာပိုင် စိုက်ပျိုးမြေများနှင့် အိမ်ရာမြေကွက်များပေါ်တွင် ရခိုင်အိမ်ရာအသစ်များ တည်ဆောက်မှု ဆက်လက်တိုးချဲ့နေပြီး၊ ယခင် ရိုဟင်ဂျာအိမ်ရာများ၏ သက်သေခံအရာများကို ဖျက်ဆီးရှင်းလင်းနေကြောင်း သိရသည်။

“ရိုဟင်ဂျာများ မူလတည်ရှိခဲ့သည့် သက်တမ်းရှည် သမိုင်းအမှတ်အသားများကို ဖျက်ဆီးနေပြီး၊ မိသားစုတစ်စုလျှင် မြေဧက တစ်ဝက်ခန့် ခွဲဝေပေးကာ ရခိုင်အိမ်ရာအသစ်များ တည်ဆောက်နေသည်” ဟု ဒေသခံတစ်ဦးက ပြောသည်။

ဘူးသီးတောင်နှင့် မောင်တောမြို့နယ်များမှ အပြောင်းအလဲဖြစ်စဉ်များအတွင်း ထွက်ပြေးခဲ့ရသည့် ရိုဟင်ဂျာများမှာ ယနေ့အထိ မူလကျေးရွာများသို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခွင့် မရရှိသေးကြောင်း သိရသည်။ တန်ပန်းကျေးရွာတွင် သမိုင်းဝင် ဗလီ၊ မော်လဝီသင်ကြားရေးကျောင်း၊ အာရဗီစာသင်ကျောင်း၊ လမ်းကြားများ၊ သစ်ပင်များနှင့် ရှေးဟောင်းရေကန်များကို ဖျက်ဆီးရှင်းလင်းခဲ့ကြောင်းလည်း ရင်းမြစ်များက ပြောသည်။

ပိုင်ဆိုင်ခွင့်နှင့် ပြန်လည်နေရာချထားရေး အနာဂတ်အပေါ် စိုးရိမ်မှု

လက်ရှိဖြစ်ပေါ်နေသည့် အခြေချတည်ဆောက်မှုများသည် ရိုဟင်ဂျာများ၏ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ကို ချိုးဖောက်ခြင်းဖြစ်နိုင်ကြောင်း၊ အနာဂတ်တွင် ပြန်လည်နေရာချထားရေးနှင့် ပြန်လည်ဝင်ရောက်ခွင့် အလားအလာများကို ပိုမိုရှုပ်ထွေးစေနိုင်ကြောင်း လေ့လာသုံးသပ်သူများက ထောက်ပြသည်။

၂၀၁၇ ခုနှစ်အတွင်း ဖြစ်ပွားခဲ့သည့် အကြမ်းဖက်မှုများနှင့် ပတ်သက်၍ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာတရားရုံး (International Court of Justice) တွင် ဂမ်ဘီယာနိုင်ငံက မြန်မာနိုင်ငံကို လူမျိုးစုသုတ်သင်မှု စွပ်စွဲချက်ဖြင့် တရားစွဲဆိုထားပြီး အမှုစစ်ဆေးမှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်နေတာဖြစ်သည်။ ထိုအခြေအနေအောက်တွင် ရိုဟင်ဂျာများ၏ မူလပိုင် မြေယာများပေါ် အခြေချတည်ဆောက်မှုများ ဆက်လက်ပြုလုပ်နေခြင်းသည် အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာဥပဒေရေးရာနှင့် လူ့အခွင့်အရေးဆိုင်ရာ စိုးရိမ်ချက်များကို ပိုမိုမြင့်တက်စေကြောင်း သုံးသပ်ချက်များ ထွက်ပေါ်နေသည်။

AA/ULA အပေါ် ဝေဖန်သုံးသပ်ချက်များ

AA/ULA သည် စစ်ကောင်စီကို ဆန့်ကျင်တိုက်ပွဲဝင်ခဲ့သည့် အဖွဲ့အဖြစ် လူထုထောက်ခံမှု ရရှိခဲ့သော်လည်း၊ မကြာသေးမီက ရိုဟင်ဂျာပိုင် ပစ္စည်းနှင့် မြေယာများကို သိမ်းယူခြင်း၊ အာဏာအလွဲသုံးစားလုပ်ခြင်းတို့အပေါ် ဝေဖန်မှုများ မြင့်တက်လာသည်။

ဒေသခံများအချို့က “AA/ULA သည် လူထုကို ကာကွယ်ပေးသည့် တော်လှန်ရေးအဖွဲ့ ဖြစ်နေသလား၊ သို့မဟုတ် အာဏာရှင်သဘောသို့ ပြောင်းလဲသွားနေသလား” ဟု မေးခွန်းထုတ်နေကြသည်။

နိုင်ငံရေးနှင့် လူ့အခွင့်အရေး လေ့လာသူများက AA/ULA အနေဖြင့် မူလဒေသခံများ၏ အသက်နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှုကို ကာကွယ်ပေးရန် တာဝန်ရှိကြောင်း၊ မဟုတ်ပါက တော်လှန်ရေးအဖွဲ့အဖြစ် ရပ်တည်မှုအပေါ် ယုံကြည်မှု ကျဆင်းနိုင်ကြောင်း သုံးသပ်ကြသည်။

လက်ရှိ အခြေအနေများသည် မောင်တောမြောက်ပိုင်းဒေသရှိ ရိုဟင်ဂျာများ၏ အနာဂတ်ပြန်လည်နေထိုင်ရေး၊ ပိုင်ဆိုင်ခွင့်ပြန်လည်ရရှိရေးနှင့် လူမျိုးရေးဆက်ဆံရေး အနာဂတ်အပေါ် သက်ရောက်မှုကြီးမားစေနိုင်ကြောင်း လေ့လာသူများက သတိပေးထားသည်။